اهمیت همکاری دستگاه‌ها در حفاظت موقوفات
محمدرضا ترحمی، مدیرکل اوقاف و امور خیریه استان اصفهان، در نشست تخصصی میراث فرهنگی با تأکید بر ضرورت انسجام میان‌دستگاهی برای حفاظت از موقوفات تاریخی، اظهار داشت که صیانت از این اماکن در واقع حفاظت از هویت مذهبی و فرهنگی استان اصفهان است. وی بر لزوم شکل‌گیری همکاری نظام‌مند میان اداره اوقاف، میراث فرهنگی و انجمن‌های تخصصی برای حفظ این سرمایه‌های ارزشمند تأکید کرد.
وضعیت موقوفات و رقبات در اصفهان
مدیرکل اوقاف اصفهان با اشاره به جایگاه ویژه این استان اعلام کرد که اصفهان با در اختیار داشتن بیش از ۲۵ هزار موقوفه و حدود ۶۷ هزار رقبه، یکی از غنی‌ترین استان‌های کشور در زمینه بناهای ارزشمند تاریخی و معماری است که مدیریت و نگهداری از آن‌ها مسئولیتی بسیار خطیر و سنگین محسوب می‌شود.
ارتقای شفافیت و استفاده از فناوری
ترحمی به نقش بانک جامع اطلاعاتی در کاهش انتقادهای مردمی اشاره کرد و گفت: با تکمیل این بانک و شناسایی دقیق بناهای تاریخی، بستر لازم برای مرمت و حفاظت اصولی فراهم شده است. وی همچنین بر ضرورت تغییر رویکرد از نگهداری صرف به سمت بهره‌برداری اصولی و هوشمندانه تأکید کرد.
راهکارهای تأمین مالی و احیای موقوفات
مدیرکل اوقاف استان پیشنهاد داد برای عبور از چالش محدودیت اعتبارات، از ظرفیت گردشگری فرهنگی و مذهبی در بقاع متبرکه با رعایت ضوابط میراثی استفاده شود. همچنین وی بر لزوم ایجاد شورای راهبردی حفاظت و صندوق احیای موقوفات با مشارکت خیران، سرمایه‌گذاران و دستگاه‌های اجرایی به عنوان راهکارهای عملیاتی برای تأمین منابع مالی پایدار تأکید ورزید.
اهمیت همکاری دستگاه‌ها در حفاظت موقوفات
موقوفات در استان اصفهان به عنوان سرمایه‌های عظیم معنوی و اقتصادی، نیازمند صیانت و مراقبت ویژه هستند. با توجه به تعدد موقوفات در شهرهایی نظیر اصفهان، کاشان و خمینی‌شهر، مدیریت و حفظ این املاک تنها با تکیه بر اداره اوقاف میسر نیست. همکاری تنگاتنگ میان دستگاه‌های اجرایی از جمله شهرداری‌ها، اداره ثبت اسناد و املاک، و دادگستری استان اصفهان، نقشی کلیدی در جلوگیری از تعرض به اراضی وقفی ایفا می‌کند. این هم‌افزایی نه تنها از بروز اختلافات حقوقی پیچیده پیشگیری می‌کند، بلکه باعث می‌شود تا حقوق واقفین که با نیت خیرخواهانه اموال خود را برای امور اجتماعی و مذهبی اختصاص داده‌اند، به‌صورت دقیق ادا شود. در واقع، همسویی نهادهای محلی با سازمان اوقاف، بستری را فراهم می‌آورد تا موقوفات از گزند تغییر کاربری‌های غیرمجاز و تصرفات عدوانی مصون بمانند و زمینه‌ای برای پایداری درآمدهای موقوفه ایجاد شود که مستقیماً به توسعه زیرساخت‌های عمومی در جای‌جای استان کمک می‌کند.
وضعیت موقوفات و رقبات در اصفهان
اصفهان به عنوان یکی از تاریخی‌ترین استان‌های ایران، دارای غنی‌ترین پیشینه در حوزه فرهنگ وقف است. از بازارهای تاریخی و مساجد جامع گرفته تا باغ‌ها و کاروانسراهای قدیمی در شهرستان‌هایی مانند نجف‌آباد و نایین، همگی بخشی از شبکه گسترده موقوفات استان را تشکیل می‌دهند. وضعیت فعلی رقبات در اصفهان نشان‌دهنده ظرفیت‌های بالای اقتصادی است که در صورت مدیریت بهینه، می‌تواند موتور محرک بسیاری از پروژه‌های عام‌المنفعه باشد. با این حال، بسیاری از این رقبات با چالش‌هایی نظیر فرسودگی بناها و عدم تناسب اجاره‌بها با نرخ واقعی بازار مواجه هستند. به‌روزرسانی اسناد مالکیت و شناسنامه‌دار کردن موقوفات در نقاط مختلف استان، یکی از اولویت‌های فعلی است که باعث شده بخش بزرگی از املاک وقفی از وضعیت بلاتکلیفی خارج شوند. حفظ این هویت تاریخی در کنار بهره‌وری اقتصادی، تعادلی است که متولیان امر در اصفهان با جدیت به دنبال تحقق آن هستند تا یادگار نیکان برای آیندگان باقی بماند.
ارتقای شفافیت و استفاده از فناوری
عصر جدید مدیریت موقوفات در اصفهان با تکیه بر فناوری‌های نوین و دولت الکترونیک تعریف می‌شود. امروزه شفاف‌سازی در نحوه هزینه‌کرد عواید موقوفات یکی از خواسته‌های به حق مردم و جامعه محلی است. پیاده‌سازی سامانه‌های جامع مدیریت موقوفات باعث شده است که تمامی فرآیندهای مربوط به اجاره‌نامه‌ها، تنظیم اسناد و هزینه‌کرد درآمدهای موقوفه به صورت دیجیتال رصد شود. این شفافیت در شهرهای بزرگی مانند اصفهان باعث جلب اعتماد عمومی و افزایش مشارکت خیرین در سنت حسنه وقف شده است. علاوه بر این، استفاده از سیستم‌های اطلاعات جغرافیایی (GIS) برای نقشه‌برداری دقیق از رقبات در شهرستان‌های استان، احتمال بروز تداخلات مرزی و زمین‌خواری را به حداقل رسانده است. ارتقای این زیرساخت‌های فناوری نه تنها بهره‌وری اداری را افزایش می‌دهد، بلکه به عنوان ابزاری نظارتی در دستان متولیان قرار می‌گیرد تا با حذف واسطه‌ها، تمامی درآمدها مستقیماً در مسیر نیات واقفین صرف شود که این خود گامی بلند در مسیر توسعه شفاف و عدالت‌محور در سطح استان است.
راهکارهای تأمین مالی و احیای موقوفات
احیای موقوفات راکد و نیمه‌فعال، نیازمند الگوهای نوین سرمایه‌گذاری و تأمین مالی است که فراتر از شیوه‌های سنتی عمل کند. در اصفهان، استفاده از ظرفیت سرمایه‌گذاری بخش خصوصی و مشارکت در ساخت (BOO/BOT) برای احیای رقبات تجاری و کشاورزی، به عنوان یک راهبرد کلیدی در دستور کار قرار گرفته است. با توجه به ظرفیت‌های گردشگری اصفهان، تبدیل برخی موقوفات تاریخی به مراکز اقامتی و فرهنگی با حفظ اصالت بنا، می‌تواند علاوه بر ایجاد درآمد پایدار، موجب حفظ میراث فرهنگی استان شود. همچنین، ایجاد صندوق‌های سرمایه‌گذاری وقفی و استفاده از اوراق وقف، راهکارهایی است که می‌تواند سرمایه‌های خرد مردم را در مسیر توسعه و احیای پروژه‌های نیمه‌تمام اوقافی هدایت کند. این رویکرد که با حمایت مسئولان استانی پیگیری می‌شود، نه تنها باعث رونق تولید و اشتغال در شهرهایی نظیر خمینی‌شهر و نجف‌آباد می‌گردد، بلکه قدرت مالی موقوفات را برای اجرای نیات واقفین در زمینه‌های آموزشی، بهداشتی و حمایت از محرومان به شدت افزایش می‌دهد. احیای موقوفات اکنون به معنای واقعی کلمه، بازگشت به اقتصاد درون‌زا و جهش تولید است.