استاندار اصفهان، مهدی جمالینژاد، در نشست شورای اجتماعی استان بر اهمیت ترمیم سرمایه اجتماعی تاکید کرد و بازگشت به الگوی محلهمحوری را راهبردی حیاتی برای این منظور دانست. او همچنین از راهاندازی میز خانواده در استانداری اصفهان خبر داد تا این موضوع با جدیت پیگیری شود.
جمالینژاد با اشاره به ناسازگاری برخی نظریات پژوهشگران خارجی با فرهنگ و اقلیم بومی ایران، تاکید کرد که بسیاری از طرحهای اجتماعی فعلی با واقعیتهای جامعه ما همخوانی ندارند. از این رو، وی احیای محوریت ‘محلات’ را که ریشهای عمیق در فرهنگ گذشته ما دارد، به عنوان کلیدیترین راهبرد در تمامی فعالیتهای اجتماعی ضروری دانست.
سرمایه اجتماعی: مسئولیت مشترک در اصفهان
استاندار اصفهان ضمن تاکید بر لزوم پاسخگویی دستگاههای اجرایی در برابر وضعیت اجتماعی استان، اظهار داشت: سرمایه اجتماعی نقطه مشترک و محوری همه فعالیتهای این دستگاهها است. او افزود هر سازمانی باید نقش خود را در ایجاد نارضایتیهای احتمالی جامعه شناسایی کرده و برای رفع آن اقدام کند. وی عملکرد جزیرهای و بدون ارتباط با مردم را غیرقابل قبول دانست.
میز خانواده: گامی برای تحول اجتماعی اصفهان
جمالینژاد در ادامه، با مقایسه اولویتهای ستادی، از ایجاد یک ساختار نوین برای پیگیری تخصصی مسائل حوزه خانواده سخن گفت. وی تصریح کرد که در حال حاضر میزهای تخصصی فعال در زمینههایی نظیر هوش مصنوعی، انرژی خورشیدی و گردشگری به طور منظم و هفتگی تشکیل جلسه میدهند، اما نبود ‘میز خانواده’ به عنوان اساسیترین هسته جامعه، به شدت احساس میشد.
استاندار اصفهان تاکید کرد که میز خانواده باید هرچه سریعتر آغاز به کار کند تا مباحثی چون تامین اجتماعی و ترمیم سرمایه اجتماعی را با رویکردی عملیاتی دنبال نماید. این میز به عنوان بستری برای گردآوری فعالیتهای پراکنده و ارزشمند نخبگان و فعالان این عرصه عمل خواهد کرد.
پژوهشها در اصفهان: از تئوری تا عمل
جمالینژاد، استاندار اصفهان، با اشاره به ضرورت ملموس بودن نتایج تحقیقات و پژوهشها در زندگی روزمره مردم، پیشنهاد داد که یافتههای پژوهشگران پس از بررسی و اصلاح، بیدرنگ وارد مرحله اجرایی شوند. او بیان کرد که هدف صرفاً ارائه گزارش و ‘ویترینسازی’ نیست، بلکه مهم این است که هر دستگاه به طور شفاف نشان دهد چه اقدامات عملی برای ارتقاء وضعیت جامعه انجام داده است.
سرمایه اجتماعی اصفهان: میانگین و تحلیل
در بخش دیگری از این نشست، لیلا سادات ابطحی، مدیرکل امور اجتماعی و فرهنگی استانداری اصفهان، جزئیات تازهترین پیمایش ملی سرمایه اجتماعی را ارائه کرد. وی اظهار داشت: سرمایه اجتماعی، آسیبهای اجتماعی و وضعیت جمعیتی، سه شاخص اساسی هستند که تصویر دقیقی از واقعیتهای جامعه به دست میدهند.
ابطحی سرمایه اجتماعی را مجموعهای از روابط، شبکهها، اعتماد و هنجارها تعریف کرد و آن را ‘چسب نامرئی جامعه’ نامید. وی افزود این سرمایه به تسهیل کنشهای نوین کمک کرده و بر پایه تعاملات فرهنگی و اجتماعی شکل میگیرد. هدف از این پیمایش که از اواخر سال ۱۴۰۳ آغاز و با مشارکت ۸۵ هزار نفر در سراسر کشور طی ۱۲ روز انجام شد، دستیابی به تحلیلی جامع برای ‘اقدام و عمل’ است.
مدیرکل امور اجتماعی استانداری اصفهان با مقایسه آمارهای چهار دوره پیمایش در سالهای ۹۴، ۹۷، ۱۴۰۰ و ۱۴۰۴ اعلام کرد: میانگین سرمایه اجتماعی در استان اصفهان ۴۰.۵ درصد تخمین زده شده است. این میزان از میانگین کشوری بالاتر است، هرچند هنوز تا رسیدن به نقطه مطلوب فاصله وجود دارد.
ابطحی افزود: نوسانات این شاخص در سالیان گذشته تحت تاثیر رویدادهایی همچون همهگیری ویروس کرونا در سال ۱۴۰۰ و اتفاقات سال ۱۳۹۷ قرار گرفته است.
مقایسه شاخصها در شهرستانهای اصفهان
او در ادامه به تشریح رتبهبندی شهرستانهای استان اصفهان پرداخت و بیان کرد: شهرستانهای فریدونشهر، کاشان و نطنز از بالاترین رتبهها در شاخص سرمایه اجتماعی برخوردار هستند، در حالی که شهرستانهایی نظیر برخوار و شاهینشهر، رتبههای پایینتری را به خود اختصاص دادهاند.
ابطحی با تحلیل برداشت مردم از کارکرد نظام در حل مسائل، حوزههای مختلف را جداگانه بررسی کرد و گفت: بیشترین میزان رضایت و سرمایه اجتماعی، با ۴۷.۵ درصد، مربوط به بخش بهداشت و درمان است. در مقابل، حوزه اقتصادی به دلیل مشکلات معیشتی، کمترین رتبه را در میان سایر مولفهها به خود اختصاص داده است.
وی اضافه کرد: در زمینه امید به آینده، بالاترین امتیاز مثبت مردم به شاخص ‘قدرت ایران در منطقه و جهان’ اختصاص یافته است که نمادی از غرور ملی و اطمینان به اقتدار بینالمللی کشور به شمار میرود.
مدیرکل امور اجتماعی و فرهنگی استانداری اصفهان در خصوص احساس برابری نیز اظهار داشت: بر اساس نتایج این پیمایش، مردم باور دارند که یکسان بودن اجرای قانون برای همه، نسبت به معیارهایی مانند انتصاب بر پایه شایستگی یا تناسب درآمد با میزان تلاش، ملموستر و عینیتر است.
ابطحی در ادامه به تفکیک سطوح سرمایه اجتماعی پرداخت و توضیح داد: در سطح میانی که به آن اعتماد سازمانی گفته میشود، میزان اعتماد مردم به گروههای مرجع مانند پزشکان، معلمان و اساتید دانشگاه، همچنین درک آنها از ویژگیهای اخلاقی مسئولان و اعتماد به رسانهها مورد ارزیابی قرار گرفته است.
او درباره سطح خرد یا همان روابط فردی نیز توضیحاتی ارائه داد و گفت: اعتماد در ایران همچنان از یک الگوی دایرهای شکل پیروی میکند که بالاترین سطح آن در کانون خانواده مشاهده میشود و سپس به ترتیب به خویشاوندان، همسایگان و همقومیتها بسط پیدا میکند.
مدیرکل امور اجتماعی استانداری اصفهان تصریح کرد که مفهوم مشارکت در این گزارش، به فعالیت در گروههای مدنی، تشکلهای داوطلبانه و اقدامات خیریه و عامالمنفعه اشاره دارد و نباید آن را صرفاً با مشارکت سیاسی یا انتخاباتی یکسان تلقی کرد.
ابطحی در پایان سخنان خود، خطاب به مدیران دستگاههای اجرایی استان بیان کرد: این گزارش در چهار سطح تعریف شده و ما هماکنون از مراحل ‘توصیف’ و ‘تبیین’ فراتر رفتهایم. مراحل بعدی شامل تدوین پیوستهای سیاستی و سپس اجرای اقدامات عملیاتی متناسب با این یافتهها در هر دستگاه است تا نقاط ضعف موجود ترمیم و نقاط قوت سرمایه اجتماعی استان بیش از پیش تقویت شود.
آخرین خبر از محلهمحوری در اصفهان
شهر اصفهان، با بافت تاریخی غنی و محلات کهن خود، همواره پتانسیل بالایی برای رویکرد محلهمحوری داشته است. در آخرین تحولات، مدیریت شهری اصفهان تاکید ویژهای بر توانمندسازی محلات و واگذاری بخشی از اختیارات به شوراهای محلی و نهادهای مردمی دارد. این رویکرد که با هدف افزایش مشارکت شهروندان و ارتقاء کیفیت زندگی در سطوح خرد شهری دنبال میشود، شامل پروژههای متنوعی از جمله بازآفرینی فضاهای عمومی محلات، توسعه زیرساختهای فرهنگی و ورزشی متناسب با نیاز هر محله، و همچنین حمایت از کسبوکارهای محلی است. محلهمحوری در اصفهان فراتر از یک طرح کالبدی، حرکتی برای احیای هویت اجتماعی و حس تعلق مکانی است. برنامههای جاری بر این است که با بهرهگیری از ظرفیتهای اجتماعی و فرهنگی منحصر به فرد هر محله، از جمله در مناطق تاریخی همچون جلفا یا نواحی جدیدتر مانند مرداویج و ملکشهر، بستر لازم برای تصمیمگیریهای محلی و اجرایی شدن طرحهای خودجوش فراهم آید. این حرکت نوین، اصفهان را به سمت شهری پویاتر و مردممحورتر سوق میدهد، جایی که هر محله، قلب تپندهای از شهر محسوب میشود و شهروندان نقش کلیدی در توسعه زیستگاه خود ایفا میکنند.
سرمایه اجتماعی: مسئولیت مشترک در اصفهان
سرمایه اجتماعی، به عنوان مجموعه روابط، شبکهها، هنجارها و اعتماد متقابلی که در یک جامعه وجود دارد، سنگ بنای توسعه پایدار و همبستگی اجتماعی در هر شهری است؛ و اصفهان نیز از این قاعده مستثنی نیست. در شهر اصفهان، مفهوم سرمایه اجتماعی بیش از هر زمان دیگری به عنوان یک مسئولیت مشترک مورد توجه قرار گرفته است. این بدان معناست که نه تنها نهادهای دولتی و شهرداری اصفهان، بلکه تکتک شهروندان، سازمانهای مردمنهاد، کسبوکارها و دانشگاهها نیز در شکلدهی، تقویت و حفظ این سرمایه ارزشمند سهیم هستند. برنامههایی برای افزایش اعتماد عمومی، گسترش مشارکت مدنی در پروژههای شهری و زیستمحیطی، و همچنین ترویج فرهنگ گفتوگو و مدارا در حال اجراست. تقویت شبکههای ارتباطی بین گروههای مختلف اجتماعی، تشویق به فعالیتهای داوطلبانه و حمایت از تشکلهای مردمی در اصفهان، نمونههایی از تلاشها برای ارتقای سرمایه اجتماعی است. این رویکرد مشترک، با هدف ایجاد شهری تابآور و پویا، که در آن حس تعلق و همبستگی اجتماعی پررنگ باشد، دنبال میشود و نقش مهمی در عبور از چالشهای پیشرو و ساختن آیندهای روشنتر برای اصفهان ایفا میکند.
میز خانواده: گامی برای تحول اجتماعی اصفهان
با اذعان به نقش محوری خانواده در سلامت و پویایی جامعه، طرح “میز خانواده” در اصفهان به عنوان یک گام بلند و موثر در راستای تحول اجتماعی و فرهنگی این شهر معرفی شده است. این طرح که با هدف تقویت بنیان خانواده، ارتقای سلامت روان اعضای آن و ارائه مشاورههای تخصصی در زمینههای مختلف خانوادگی راهاندازی شده، میکوشد تا با ارائه خدمات حمایتی و آموزشی، از آسیبهای اجتماعی پیشگیری کرده و بستری مناسب برای رشد و تعالی خانوادههای اصفهانی فراهم آورد. “میز خانواده” در واقع یک شبکه حمایتی چندوجهی است که با همکاری نهادهای مختلف فرهنگی، اجتماعی و مشاوره ای در سراسر شهرستان اصفهان، از جمله مراکز فرهنگی در نجفآباد و خمینیشهر، فعالیت میکند. این طرح تلاش دارد با آگاهسازی خانوادهها در مورد چالشهای مدرن، ارائه مهارتهای ارتباطی موثر و تقویت روابط درونخانوادگی، بنیانهای خانواده را مستحکمتر سازد. پیشبینی میشود که با اجرای موفقیتآمیز “میز خانواده”، شاهد کاهش معضلات اجتماعی، افزایش تابآوری خانوادهها و در نهایت، ارتقای کیفیت زندگی و رضایتمندی شهروندان اصفهانی باشیم، که این خود زمینهساز تحولات اجتماعی عمیقتری خواهد بود.
پژوهشها در اصفهان: از تئوری تا عمل
اصفهان، با پیشینه درخشان علمی و وجود دانشگاهها و مراکز تحقیقاتی معتبر، همواره کانونی برای تولید علم و پژوهش بوده است. آنچه امروز اهمیت ویژهای یافته، پل زدن میان یافتههای تئوریک پژوهشها و کاربرد عملی آنها در حل مسائل واقعی شهر اصفهان است. بسیاری از دانشگاههای استان اصفهان، نظیر دانشگاه اصفهان و دانشگاه صنعتی اصفهان، با همکاری شهرداری و سازمانهای اجرایی، طرحهای پژوهشی را به سمت عملیاتی شدن سوق دادهاند. این همکاریها در حوزههای متنوعی از مدیریت شهری، بهینهسازی مصرف آب و انرژی، توسعه حمل و نقل هوشمند، حفظ محیط زیست و هویت تاریخی شهر، تا بهبود خدمات اجتماعی و سلامت روان شهروندان اصفهانی، نمود پیدا کرده است. از جمله میتوان به پژوهشهایی در زمینه ترافیک هوشمند در منطقه مرکزی اصفهان، مطالعات زیستمحیطی رودخانه زایندهرود و اثرات آن بر شهرهای اطراف مانند مبارکه و زرینشهر، یا تحلیل نیازهای اجتماعی در محلات قدیمی کاشان و نجفآباد اشاره کرد. هدف اصلی این رویکرد، تبدیل دانش تولیدی به راهکارهای کاربردی و ملموس است تا پژوهشها صرفاً در کتابخانهها محبوس نمانند و مستقیماً به بهبود کیفیت زندگی مردم اصفهان و توسعه پایدار استان کمک کنند.
سرمایه اجتماعی اصفهان: میانگین و تحلیل
بررسی وضعیت سرمایه اجتماعی در اصفهان نشان میدهد که این شهر، با وجود دارا بودن پیشینهای غنی از همبستگیهای اجتماعی و فرهنگی، در دورههای اخیر با چالشهایی در حفظ و ارتقای این سرمایه مواجه بوده است. تحلیل شاخصهای سرمایه اجتماعی، از جمله میزان اعتماد عمومی به نهادها، مشارکت در فعالیتهای مدنی، و شبکههای حمایتی بینفردی، حاکی از یک میانگین در حال تغییر است. مطالعات اخیر نشان میدهد که هرچند حس تعلق محلی و همسایگی در برخی محلات قدیمی اصفهان، به ویژه در مناطق مرکزی و جنوب شهر، همچنان قوی است، اما در مناطق نوساز و شهرهای اطراف مانند فولادشهر یا شاهینشهر، نیاز به تقویت این شاخصها بیشتر احساس میشود. عوامل متعددی نظیر گسترش شهرنشینی، تغییر سبک زندگی، و چالشهای اقتصادی بر سطح سرمایه اجتماعی در اصفهان تاثیرگذار بودهاند. این تحلیلها نه تنها برای درک وضعیت فعلی، بلکه برای برنامهریزیهای آینده نیز حیاتی هستند. شناخت دقیق نقاط قوت و ضعف سرمایه اجتماعی در اصفهان، امکان تدوین استراتژیهای موثر برای افزایش اعتماد، تقویت مشارکت شهروندان و ایجاد حس مسئولیتپذیری مشترک را فراهم میآورد تا این استان بتواند به توسعهای متوازن و پایدار دست یابد.
مقایسه شاخصها در شهرستانهای اصفهان
استان اصفهان، با دارا بودن ۲۴ شهرستان، از تنوع چشمگیری در شاخصهای مختلف اجتماعی، اقتصادی، فرهنگی و زیستمحیطی برخوردار است. مقایسه این شاخصها در میان شهرستانهای اصفهان، تصویر روشنی از تفاوتها و شباهتها ارائه میدهد. برای مثال، در حالی که شهرستان اصفهان به عنوان مرکز استان، از بالاترین سطح دسترسی به خدمات شهری، آموزشی و درمانی برخوردار است، شهرستانهایی مانند کاشان، نجفآباد و خمینیشهر نیز در برخی شاخصهای اقتصادی و فرهنگی، از جمله صنایع دستی و کشاورزی، دارای امتیازات و توانمندیهای منحصر به فرد خود هستند. شهرستانهایی نظیر نایین و خوانسار ممکن است از نظر جمعیت و توسعه صنعتی در مقایسه با شهرستانهای پرجمعیتتر مانند لنجان (زرینشهر) و شاهینشهر تفاوتهای چشمگیری داشته باشند، اما در شاخصهای مربوط به میراث فرهنگی و گردشگری دارای پتانسیلهای بالایی هستند. از سوی دیگر، شاخصهای مربوط به کیفیت زندگی، از جمله دسترسی به آب شرب پایدار یا امکانات تفریحی، میتواند در شهرستانهای مختلف استان، از فریدونشهر در غرب تا خور و بیابانک در شرق، متغیر باشد. این مقایسه به مسئولان استانی کمک میکند تا با شناسایی نیازها و توانمندیهای هر منطقه، برنامهریزیهای توسعهای متوازن و عادلانهای را در کل استان اصفهان به اجرا درآورند و به کاهش نابرابریهای منطقهای کمک کنند.