وضعیت نگران‌کننده محیط‌زیست در استان اصفهان
ایوب درویشی، معاون سیاسی اجتماعی استاندار اصفهان در نشست مقابله با تغییر اقلیم با اشاره به افزایش ۵۰ درصدی بیابان‌زایی در استان طی یک دهه اخیر، وضعیت فعلی محیط‌زیست را بحرانی توصیف کرد. وی تأکید کرد که جلسات اداری بدون خروجی ملموس برای مردم فاقد کارایی است و رویکردهای مدیریتی باید به سمت دفاع عملی از طبیعت تغییر یابد.
توسعه پایدار در گرو حفظ محیط‌زیست
درویشی با بیان اینکه توسعه بدون توجه به ملاحظات زیست‌محیطی غیرممکن است، تصریح کرد: محیط‌زیست باید به عنوان خط قرمز مدیران در تمامی برنامه‌ریزی‌های صنعتی، اجتماعی و کشاورزی لحاظ شود. وی خواستار پایان دادن به قانون‌گریزی‌هایی شد که منجر به تخریب سرمایه‌های نسلی می‌شود.
بین‌المللی‌سازی برنامه‌های احیای زاینده‌رود
معاون سیاسی اجتماعی استاندار اصفهان با تأکید بر اینکه محور اصلی تمامی فعالیت‌ها در استان باید احیای زاینده‌رود باشد، افزود: احیای این رودخانه حیاتی باید از سطح استانی به یک هدف‌گذاری بین‌المللی تبدیل شود. وی به تفاهم‌نامه‌های اخیر میان استانداری و سازمان حفاظت محیط‌زیست برای احیای کریدور اکولوژیکی میان زاینده‌رود و تالاب گاوخونی و ثبت جهانی زیست‌کره دالانکوه به عنوان گام‌های عملی در این مسیر اشاره کرد.
لزوم تقویت سواد محیط‌زیستی و سرمایه اجتماعی
درویشی در پایان با اشاره به ضرورت حضور فعال تشکل‌های مردمی و نخبگان اظهار داشت: اعتماد مردم تنها با اقدامات عملی و صداقت به دست می‌آید. وی تأکید کرد که احیای زاینده‌رود نیازمند باور قلبی مدیران و اجرای بدون تنازل برنامه‌های تدوین شده است تا نتایج آن در زندگی مردم دیده شود.
وضعیت نگران‌کننده محیط‌زیست در اصفهان
استان اصفهان این روزها با بحران‌های زیست‌محیطی متعددی دست‌وپنج نرم می‌کند که نفس‌های این دیار تاریخی را به شماره انداخته است. خشکی زاینده‌رود نه تنها به نمادهای گردشگری شهر از جمله پل‌های تاریخی سی‌وسه‌پل و خواجو آسیب جدی وارد کرده، بلکه منجر به فرونشست زمین در دشت‌های اصفهان و برخوار شده است. این پدیده خطرناک که اکنون دامن‌گیر بسیاری از آثار باستانی و زیرساخت‌های حیاتی شهر شده، حاصل برداشت‌های بی‌رویه از سفره‌های آب زیرزمینی و مدیریت ناپایدار منابع آبی است. از سوی دیگر، استقرار صنایع آلاینده در شعاع ۵۰ کیلومتری اصفهان و وجود کانون‌های گرد و غبار در شرق استان، کیفیت هوا را به‌شدت کاهش داده است. آلودگی هوای اصفهان، به‌ویژه در فصول سرد سال به دلیل وارونگی دما، سلامت شهروندان را در شهرهای صنعتی نظیر مبارکه و ذوب‌آهن به مخاطره انداخته است. وضعیت کنونی ایجاب می‌کند که نهادهای مسئول با کنار گذاشتن برخوردهای مقطعی، راهکارهای علمی و عملیاتی را برای توقف روند تخریب اکوسیستم‌های طبیعی استان در اولویت قرار دهند؛ چرا که تداوم این وضعیت، زیست‌پذیری فلات مرکزی ایران را با چالشی جبران‌ناپذیر مواجه خواهد کرد.
توسعه پایدار در گرو محیط‌زیست
توسعه پایدار در اصفهان دیگر یک انتخاب نیست، بلکه ضرورتی برای بقای این کلان‌شهر است. متأسفانه مدل‌های توسعه اقتصادی دهه‌های گذشته در استان اصفهان، بدون توجه به ظرفیت‌های زیستی و منابع محدود آب و خاک اجرا شده‌اند. برای دستیابی به توسعه‌ای که نسل‌های آینده را قربانی نکند، باید تغییر نگاهی بنیادین در مدیریت صنعتی و کشاورزی منطقه رخ دهد. انتقال صنایع آب‌بر به سواحل جنوبی کشور و جایگزینی آن‌ها با صنایع دانش‌بنیان و پاک، یکی از گام‌های اساسی در این مسیر است. همچنین، کشاورزی در حوضه زاینده‌رود باید به سمت روش‌های نوین آبیاری و کشت محصولات کم‌آب‌بر تغییر جهت دهد تا تعادلی میان نیاز معیشتی کشاورزان و حقابه تالاب گاوخونی برقرار شود. برنامه‌ریزی شهری در اصفهان باید بر مبنای “شهر سبز” بازنگری شود؛ جایی که گسترش فضای سبز، استفاده از انرژی‌های تجدیدپذیر خورشیدی با توجه به پتانسیل بالای استان، و توسعه حمل‌ونقل عمومی پاک، محورهای اصلی تصمیم‌گیری باشند. توسعه پایدار تنها زمانی محقق می‌شود که محیط‌زیست نه به عنوان مانعی بر سر راه صنعت، بلکه به عنوان بستری برای تداوم حیات و رفاه شهروندان اصفهانی در نظر گرفته شود.
بین‌المللی‌سازی احیای زاینده‌رود در اصفهان
رودخانه زاینده‌رود تنها یک شریان آبی برای اصفهان نیست، بلکه رگ حیاتی تمدنی چند هزار ساله است که اهمیت آن فراتر از مرزهای جغرافیایی استان است. بین‌المللی‌سازی مطالبه احیای زاینده‌رود می‌تواند به عنوان اهرمی فشار و ابزاری برای جذب دانش و فناوری‌های نوین جهانی عمل کند. با ثبت زاینده‌رود در مجامع بین‌المللی زیست‌محیطی و همکاری با نهادهای یونسکو و کارشناسان مدیریت منابع آب در جهان، می‌توان از تجربیات موفق سایر کشورها در احیای تالاب‌ها و رودخانه‌های خشکیده بهره برد. این رویکرد می‌تواند توجه جهانی را به بحران فرونشست زمین در اصفهان جلب کرده و همکاری‌های علمی برای بازچرخانی آب و استفاده از پساب‌های تصفیه‌شده را تسهیل کند. علاوه بر این، جذب سرمایه‌گذاران بین‌المللی در پروژه‌های تصفیه آب و توسعه فناوری‌های نوین کشاورزی می‌تواند بخشی از بار مالی احیای این حوضه آبریز را سبک کند. دیپلماسی آب در اصفهان باید با استفاده از ظرفیت‌های علمی دانشگاه صنعتی اصفهان و دانشگاه اصفهان، صدای مظلومیت زاینده‌رود را به گوش جهانیان برساند تا احیای این سرمایه ملی، به یک مطالبه عمومی و علمی در سطح بین‌المللی تبدیل شود.
تقویت سواد محیط‌زیستی در اصفهان
آموزش و ارتقای سواد محیط‌زیستی در میان شهروندان اصفهانی، کلید تغییرات اجتماعی برای عبور از بحران‌های موجود است. تا زمانی که مسئولیت‌پذیری در برابر مصرف آب، مدیریت پسماند و کاهش آلودگی هوا به یک فرهنگ عمومی تبدیل نشود، برنامه‌های مدیریتی راه به جایی نخواهند برد. برگزاری کارگاه‌های آموزشی در مدارس، دانشگاه‌ها و فرهنگسراهای شهر، از کاشان تا نجف‌آباد و خمینی‌شهر، می‌تواند نقش مؤثری در آگاه‌سازی مردم نسبت به عواقب تغییرات اقلیمی داشته باشد. رسانه‌های محلی و نخبگان علمی باید با زبانی ساده و کاربردی، مفاهیمی نظیر “ردپای آب” و “کاهش مصرف انرژی” را به سبک زندگی مردم وارد کنند. ایجاد تشکل‌های مردم‌نهاد زیست‌محیطی و حمایت از فعالیت‌های داوطلبانه برای پاکسازی طبیعت و درختکاری، حس تعلق و مسئولیت‌پذیری را در نسل جوان تقویت می‌کند. سواد محیط‌زیستی یعنی درک این واقعیت که هر قطره آب صرفه‌جویی شده در یک خانه، به معنای تداوم حیات برای یک درخت در حاشیه زاینده‌رود است. با ترویج سبک زندگی پایدار، می‌توان یک نهضت اجتماعی شکل داد که در آن مطالبه‌گری هوشمندانه مردم، مدیران را برای حفاظت از منابع طبیعی اصفهان وادار به اقدام و پاسخگویی کند.